Kvartovi Podgorice i njihov karakter

Starovaroški sokaci prolaze između niskih kuća i visokih zidova sa kapijama. Iza zidova su avlije, kućna dvorišta zaklonjena od pogleda sa ulice. Kuće su bile grupisane u mahale, manje cjeline naselja, a granice dvorišta određivale su pravac uskih, krivudavih ulica.

Ovakav izgled naselja potiče iz vremena osmanske vlasti, kada je Stara Varoš bila gradsko jezgro. Dok su dvorišta pružala privatnost, uz Ribnicu se trgovalo i radilo. Uz Tabački most preko Ribnice bili su mlinovi, trgovine i zanatske radionice, među njima i one za obradu kože.

Među starijim kućama podignute su nove, pa i višespratnice, dok su pojedine ulice obnovljene, a Ulica Gojka Radonjića dobila je kaldrmu. Tragovi starog naselja sačuvani su u djelovima: u prolazu između zidova, rasporedu dvorišta i minaretima nad nižim krovovima. Sahat-kula, simbol Stare Varoši, detaljnije je opisana u vodiču kroz znamenitosti.

U pješačkim djelovima Njegoševe i Hercegovačke ulice radnje se smjenjuju sa kafićima i restoranima. Bokeška je posebno prepoznatljiva po nizu kafića i barova, u koje se dolazi i radi večernjeg izlaska. Bašte kafića izlaze na pješačke djelove ulica, uz prolaze i izloge.

Druženje u centru ima i svoju stariju priču: Ulicom slobode nekada se išlo na korzo, šetnju u manjim grupama, jednom stranom u jednom pravcu, pa drugom nazad. Više o današnjim kafićima i navikama druženja pročitajte u članku Svakodnevni život u Podgorici.

Ime Nova Varoš podsjeća da je današnji centar nekada bio novo proširenje Podgorice. Za razliku od starovaroških sokaka, ovdje su ulice planirane pravo, sa raskrsnicama pod pravim uglom i trgom u središtu. Na prostoru današnjeg Trga nezavisnosti bila je pjaca, a oko nje su se razvijale trgovina, zanati i javne službe.

Poslije Drugog svjetskog rata mnoge stare kuće u centru zamijenjene su višespratnim stambenim zgradama. Među njima se izdvajaju dva solitera uz trg, u Ulici Balšića, poznata kao „Pidžame”. Projektovao ih je Stanko Fabris, a obnovom fasada vraćena im je prvobitna kombinacija žute, narandžastocrvene i tamnoplave boje.

Starija naselja Preko Morače prepoznaju se po velikim stambenim zgradama među drvećem i širokim bulevarima. Naziv označava dio grada preko rijeke Morače, gledano iz starog centra.

Oko Ulice Ivana Vujoševića duge zgrade jednostavnih fasada stoje uz pješačke prolaze i parkovske površine. Takav raspored potiče iz velikog poslijeratnog širenja Podgorice, kada su stambene cjeline planirane sa slobodnim prostorom između objekata i drvoredima uz bulevare. Dio tih površina kasnije su zauzeli automobili i nova gradnja.

Kafići i restorani naročito su zastupljeni oko Rimskog trga i Bulevara Svetog Petra Cetinjskog. U novijem poslovnom kompleksu Capital Plaza smještene su dvije kancelarijske kule i hotel između njih, a u prizemlju je pješački prostor sa radnjama i lokalima.

Blok 5 se prepoznaje po betonskim zgradama sa velikim terasama, isturenim spratovima i duboko uvučenim djelovima. Pojedini objekti izgledaju kao da su sastavljeni od pomjerenih blokova. Izloženi beton i naglašeni oblici obilježja su brutalističke arhitekture po kojoj je ovo naselje poznato. Arhitekta Mileta Bojović projektovao je zgrade tako da se razlikuju jedna od druge, izbjegavajući jednolične stambene nizove.

Urbanistički plan Vukote Tupe Vukotića predvidio je širu cjelinu: uz stanove su planirani škola, vrtić, prodavnice i zdravstveni prostori.

Danas između velikih zgrada stoje odrasla stabla, uz pješačke staze i igrališta. U nižim objektima nalaze se prodavnice i drugi lokali, a dio ugostiteljske ponude čine kvartovski kafići.

Na samim zgradama vidljive su kasnije dogradnje i zatvaranje terasa. Dio velikih zajedničkih terasa, prvobitno namijenjenih susjedskim okupljanjima, pretvoren je u privatne prostorije.

City kvart se prepoznaje po nizu kafića i restorana u prizemljima stambenih višespratnica. Njihove bašte nižu se uz trotoare i ulaze u zgrade.

Naselje je podizano na nekadašnjem zemljištu fabrike mašina „Radoje Dakić”, u dijelu Podgorice u kom se stanogradnja razvijala uz velike trgovačke centre. U njegovom susjedstvu nalazi se današnji BIG FASHION. City kvart je tako dio novog trgovačkog i ugostiteljskog središta Podgorice, izvan njenog starog centra.

Ulice i prostori između zgrada imaju dosta asfalta, betona i parkiranih automobila, a malo drveća i zelenila. Stariji stambeni blokovi oko Ulice Ivana Vujoševića imaju znatno više zelenih površina između zgrada.

Izbor restorana po vrsti hrane i dijelu grada nalazi se u vodiču Gdje jesti u Podgorici.

Zabjelo je veliko stambeno naselje u kom se porodične kuće smjenjuju sa nizovima zgrada i novijim višespratnicama. U dijelu oko Ulice 27. marta, uz kuće sa zasebnim dvorištima, kasnije su podizani višespratni stambeni objekti. Gusta nova gradnja posebno je upadljiva uz Ljubović, brdo obraslo borovima koje Zabjelo okružuje sa tri strane.

Na Ljuboviću su uređene pješačke i biciklističke staze, bez motornog saobraćaja. Detaljniji opis staza nalazi se u vodiču kroz manje poznata mjesta Podgorice.

Zgrade i okolna brda dobili su mjesto i u neobičnom simbolu naselja: zastavi „Republike Zabjelo”. Siva boja predstavljala je stambene zgrade, a zelena tadašnje livade, Ljubović i brdo Dajbabe. „Republika” je izmišljena država koju je grupa mladih proglasila tokom raspada Jugoslavije, kao satiričan odgovor na nacionalizam i ratnu atmosferu.

Autori pokreta izmislili su i prošlost svoje države, sa dinastijama i sukobom plemena Bicepsa i Tricepsa. Predanja su bila parodija velikih nacionalnih priča, a kvartovski žargon i komšijske zgode kasnije su preneseni na radio i televiziju.