O Herceg Novom

Herceg Novi nalazi se uz morski ulaz u Boku, gdje zaliv izlazi prema otvorenom Jadranu. Iza obalnog pojasa uzdiže se Orjen, pa se naselje pruža po padini između mora i planinskog zaleđa. Takav položaj bio je važan za utvrđeni grad: sa uzvišenja su se nadzirali prilazi sa mora i iz unutrašnjosti.

Teren je uticao i na raspored današnjih ulica. Staro jezgro ima više nivoa, sa gradskom lukom pri dnu i utvrđenjima iznad nje. Izvan njega grad se širio duž obale prema susjednim naseljima, ali se i njihove ulice penju od mora. Zato obalni položaj neke četvrti ne znači da su svi njeni djelovi na istoj visini.

Hercegnovska obala ima mediteransku klimu: ljeta su duga i topla, a zime blage. Planinski lanci u zaleđu zaklanjaju rivijeru od hladnih sjevernih vjetrova. Takvi uslovi pogoduju primorskoj vegetaciji, ali današnji izgled gradskih vrtova potiče i od biljaka koje su pomorci donosili sa putovanja. Uz domaće rastinje mogu se vidjeti palme, mimoze, magnolije i agave.

Vrtovi su prilagođeni strmom terenu. Park Boka raspoređen je na terasama, umjesto na jednoj ravnoj površini. Na Toploj, vrt Gradskog muzeja zauzima prostor od muzejske kuće prema moru. Zelenilo zato ne pripada samo zasebnim parkovima: nalazi se i uz kuće i zadužbine, između izgrađenih djelova padine.

Bosanski kralj Tvrtko I Kotromanić osnovao je utvrđeni grad 1382. godine. Želio je da na ovom dijelu obale razvije trgovački, pomorski i zanatski centar i obezbijedi Bosni sopstveni izlaz na more, uz manju zavisnost od dubrovačke luke. Grad je dobio ime Sveti Stjepan, ali se u upotrebi ustalio kraći naziv Novi.

Današnje ime Herceg Novi vezano je za hercega Stjepana Vukčića Kosaču, kasnijeg srednjovjekovnog vladara grada. Za vrijeme njegove vlasti razvijali su se oružarski, zlatarski, kovački i obućarski zanati. Grad, dakle, nosi ime povezano sa Kosačom, iako ga je osnovao Tvrtko. Dio materijalnog nasljeđa tadašnjeg zanatstva sačuvan je u riznici manastira Savina.

Poslije srednjovjekovnih vladara Herceg Novi dugo je bio pod osmanskom vlašću, prekinutom kratkim španskim preuzimanjem. Mlečani su osvojili grad 1687. godine i obnovili oštećene bedeme. Poslije pada Mletačke republike uprave su se ponovo mijenjale, a i austrijska vlast intervenisala je na tvrđavama. Njihov današnji izgled zato nije rezultat samo jednog vremena ili jednog graditelja.

Forte Mare nalazi se na južnoj strani Starog grada, iznad prilaza sa mora. Njena gradnja obuhvata srednjovjekovne početke, osmanska proširenja i kasnije mletačke i austrijske radove. Kanli kula stoji na sjevernom kraju jezgra. U osmanskom periodu bila je i zatvor. Te dvije tvrđave čuvale su različite prilaze istom gradu.

Španjola je podignuta na višem brežuljku iznad jezgra. Njeno ime podsjeća na kratko špansko prisustvo, ali današnji oblik uključuje kasniju osmansku gradnju i druge prepravke.

Trg Nikole Đurkovića nalazi se ispod Sat kule. Stepenište kralja Tvrtka prolazi kroz kapiju ispod kule i izlazi na viši Trg Hercega Stjepana, poznat kao Belavista, sa crkvom Svetog Arhangela Mihaila. Kula tako stoji između dva trga na različitim nivoima, a stepenice su njihova neposredna veza.

Od Belaviste Ulica Marka Vojinovića preko stepenica vodi prema prostoru kod Forte Mare. Druga gradska stepeništa spuštaju se do Šetališta pet Danica i Škvera, gradske luke uz obalu. Stari grad se zato ne obilazi samo prelaskom iz ulice u ulicu: na kratkom prostoru prelazi se i sa jednog nivoa na drugi, od gornjih trgova prema moru.

Zapadno od Starog grada nalazi se Topla, a dalje uz obalu Igalo. Na istoku je Savina, iza koje su Meljine. Šetalište pet Danica prati obalu od Igala do Meljina i prolazi ispod istorijskog jezgra. Tako povezuje naseljeni obalni pojas, dok se sa njega prema unutrašnjosti odvajaju ulice na padini.

Igalo je poznato po zdravstvenoj i rehabilitacionoj tradiciji Instituta „Dr Simo Milošević”. Institut se bavi fizikalnom medicinom, rehabilitacijom i reumatologijom, pa taj dio obale ima i ulogu zdravstvenog centra. To je drugačiji razvoj od utvrđenog starog jezgra, čiji su nastanak određivali trgovina i odbrana.

Na istočnoj strani Savinska dubrava čini zeleni pojas između Herceg Novog i Meljina. U njemu se nalazi manastir Savina, sa crkvama, konakom, riznicom i bibliotekom. Šumovita padina i manastirski kompleks daju Savini prepoznatljiv izgled unutar naseljenog obalnog područja.

Gradski muzej „Mirko Komnenović” na Toploj nalazi se u kući ostavljenoj gradu kao zadužbina. Njegove arheološke, istorijske, umjetničke i etnološke zbirke obuhvataju prošlost ovog kraja. Predmeti iz gradskih i seoskih domaćinstava govore o načinu života, a oni koje su pomorci donosili sa putovanja o vezama Herceg Novog sa drugim djelovima svijeta.

Galerija „Josip Bepo Benković” posvećena je savremenom likovnom stvaralaštvu. Sa njom je povezan Hercegnovski zimski salon, na kojem učestvuju umjetnici iz Crne Gore i regiona. Muzej i galerija pripadaju istoj gradskoj javnoj ustanovi, ali odgovaraju na različita interesovanja: zavičajne zbirke predstavljaju prošlost kraja, dok galerija prati savremenu umjetnost.

Kuća nobelovca Iva Andrića čuva uspomenu na pisca i njegovu suprugu Milicu Babić, koji su živjeli u Herceg Novom. Pored memorijalne namjene, kuća je prostor književnih programa. Javna ustanova kulture Herceg fest organizuje i pozorišne, filmske i muzičke sadržaje. Dvorana Park je njena zatvorena scena.

Forte Mare i Kanli kula služe i kao otvorene kulturne scene, između ostalog tokom Filmskog festivala Herceg Novi. Zimski Praznik mimoze donosi karnevalske povorke, maskenbale i koncerte.

Forte Mare i Kanli kula predstavljaju utvrđeni grad na različitim visinama. Belavista i Sat kula povezuju trgove i kapiju starog jezgra, dok manastir Savina i Gradski muzej na Toploj proširuju pregled prema njegovim istočnim i zapadnim djelovima. Vodič kroz znamenitosti Herceg Novog razrađuje pojedinačna mjesta i njihov obilazak.

Za izbor obroka preporuke restorana u Herceg Novom vode ka konkretnim lokalima. Vodič za smještaj pomaže da se izbor boravka poveže sa položajem na obali ili iznad nje.