O Cetinju

Cetinje se nalazi u južnom dijelu Crne Gore, u zatvorenom krškom polju ispod Lovćena. Grad je podignut na oko 670 metara nadmorske visine. Naselje zauzima ravnije zemljište polja, okruženo brdima.

Teritorija Prijestonice mnogo je šira od samog grada. Obuhvata katunski i riječni kraj, lovćensko područje i dio prostora uz Skadarsko jezero. Njeguši i Rijeka Crnojevića zato pripadaju širem cetinjskom području, ali nijesu gradske četvrti.

Cetinje ima topla i suva ljeta, dok su zime vlažne i donose obilne padavine. Iako je blizu primorja, nadmorska visina i položaj u unutrašnjem polju daju mu drugačije uslove od obalnih gradova.

Mnogo kiše ovdje ne znači i mnogo površinskih rijeka. Voda kroz pukotine u krečnjačkom terenu otiče u podzemlje.

Ivan Crnojević je 1482. godine podigao dvor u Cetinjskom polju. Izgradnja manastira i prenošenje državnog i crkvenog sjedišta dali su osnovu razvoju nove prijestonice. Naselje je raslo uz funkcije dvora i manastira, a njegova rana istorija vezana je za vlast i crkvu.

Ivanov dvor pripada XV vijeku. Današnji dvor kralja Nikole i Biljarda potiču iz kasnijeg razvoja Cetinja, tokom vladavine dinastije Petrović Njegoš. Zgrade koje se danas najčešće vezuju za grad zato ne pripadaju sve istom vremenu njegovog nastanka.

Međunarodno priznanje Crne Gore na Berlinskom kongresu 1878. godine otvorilo je novu etapu u razvoju Cetinja. Državnom sjedištu bile su potrebne diplomatske zgrade, ustanove i prostor za javne poslove. Podizanje poslanstava i reprezentativnih objekata promijenilo je izgled grada.

Cetinje je tako dobilo zgrade čije su namjene i arhitektura bile drugačije od okolnih stambenih kuća. Njihova veličina i ukrasi svjedoče o ulozi prijestonice male države u međunarodnim odnosima.

Istorijsko jezgro Cetinja ne čine samo dvorovi i poslanstva. Krajem XIX i početkom XX vijeka oblikovali su se i ulični nizovi prizemnih i spratnih kuća, često sa potkrovljima. Kuće su formirale zatvorene gradske blokove, sa fasadama prema ulici i dvorištima u unutrašnjosti.

Takav raspored povezuje stanovanje i javni prostor: sa ulice se vide nizovi kuća, dok su dvorišta zaklonjena unutar bloka. To je karakterističan dio varoške gradnje iz tog perioda, koji treba razlikovati od kasnijih stambenih i javnih objekata.

Dvorske zgrade i strana poslanstva donijeli su Cetinju različite arhitektonske izraze. Njihova gradnja pratila je državnu i diplomatsku ulogu grada, a u projektovanju su učestvovali i strani graditelji. Među upečatljivim primjerima je nekadašnje Francusko poslanstvo, čiju fasadu prekrivaju višebojne keramičke pločice. Secesijski ukrasi izdvajaju ga od jednostavnijih varoških kuća.

Za pojedinačne dvorove, poslanstva i druga važna mjesta pogledajte znamenitosti Cetinja.

Cetinje i danas ima zvanični status Prijestonice. Ustav Crne Gore odvojeno određuje Podgoricu kao glavni grad, a Cetinje kao Prijestonicu. Istorijska uloga grada nastavlja se i kroz ustanove koje čuvaju nacionalno kulturno nasljeđe.

Nacionalna biblioteka Crne Gore Đurđe Crnojević koristi zgrade nekadašnjeg Italijanskog i Francuskog poslanstva. U njima se čuvaju nacionalni knjižni fond, stare i rijetke knjige i legati. Bibliotečki rad i čitaonice daju diplomatskim zgradama novu funkciju: njihovo nasljeđe ostaje povezano sa istraživanjem i korišćenjem knjiga.

Kraljevsko pozorište Zetski dom djeluje kao nacionalno profesionalno pozorište. Njegova dramska produkcija nastavlja pozorišnu ulogu grada. Istorijska zgrada ostaje mjesto u kom se stvara i izvodi savremena umjetnost.

Na Cetinju su i Fakultet dramskih umjetnosti, Muzička akademija i Fakultet likovnih umjetnosti. Dramski fakultet koristi nekadašnje Tursko poslanstvo, dok likovni fakultet radi na prostoru bivše fabrike Obod. Umjetničko obrazovanje zato nije vezano samo za staro jezgro: dio njegovog današnjeg prostora potiče iz industrijskog razvoja grada.

Za obrok tokom boravka pogledajte preporuke gdje jesti na Cetinju, a za izbor mjesta noćenja vodič za smještaj na Cetinju.