Skrivena mesta Bara i okoline

Na početku Ulice maršala Tita sačuvani su ostaci ranohrišćanske crkve. Zidovi danas dosežu približno metar visine, pa se mesto lako previdi ako se očekuje čitava građevina. Kada im priđete, vide se sačuvani delovi kamene osnove usred savremenog grada.

Crkva potiče iz Justinijanovog doba, šestog veka. Tokom arheoloških istraživanja pronađeni su ukrašeni kameni fragmenti i nekropola, odnosno groblje.

Ostaci se mogu posmatrati spolja. Nije potvrđeno da se danas može proći preko samog arheološkog lokaliteta. Barski trikonhos na Google Maps označava mesto crkve, ne zaseban ulaz u iskopinu.

Katolička konkatedrala Svetog Petra Apostola nalazi se uz Bulevar 24. novembra. Prepoznaćete je po dve zvonare, sa po tri zvona u svakoj. Sivi lokalni kamen i crvena terakota razlikuju fasadu od obližnjih stambenih zgrada. Široko stepenište sa skulpturama Svetog Petra i Pavla vodi pred glavni ulaz.

Crkva je posvećena 2014. godine, kada je otvoren i Pastoralni centar za skupove, promocije knjiga i potrebe Barske nadbiskupije. Zgrada ima dva nivoa, sa konferencijskim prostorom i kriptom uz glavni crkveni prostor. Vitraži i mermerni pod deo su unutrašnjosti, pa poseta otvorenoj crkvi daje drugačiji pogled na građevinu od samog obilaska zvonara.

Zvonare, fasada i skulpture vide se sa gradskog prilaza. Za razgledanje glavne sale ili kripte nije potvrđena stalna turistička satnica, pa se ulaz mora proveriti zasebno. Konkatedrala Svetog Petra na Google Maps vodi do crkve.

Pred barskom železničkom stanicom izložena je parna lokomotiva „Sutorman”. Veliki točkovi, spoljne cevi i dimnjak vide se izbliza sa popločanog staničnog prilaza. Odmah uz nju stoji zgrada stanice, a iza nje su koloseci kojima i danas saobraćaju vozovi.

Stara pruga između Bara i Virpazara saobraćala je od 1908. do 1959. godine i povezivala obalu sa područjem Skadarskog jezera. Uz njenu istoriju vezan je i salon-vagon kraljevske porodice. Lokomotiva je sačuvana kao spoljašnji eksponat, dok se turistički ulazak u nju i vagone ne može podrazumevati.

Do lokomotive se prilazi sa prostora ispred stanice. Lokomotiva Sutorman na Google Maps označava eksponat, a ne peron ili ulaz za putnike.

Iznad Gornjeg Šušnja uzdiže se Velja Mogila, velika kamena gomila kružne osnove. Široka je oko 28 metara i visoka nešto više od sedam metara. Do vrha vode kamene stepenice, a odozgo se vide Bar, more i planine iza naselja.

Kamene mogile često su grobna obeležja, ali za Velju Mogilu nema pouzdane potvrde da je reč o grobnici. Za ovo uzvišenje vezuje se i lokalni običaj odlaska na Spasovdan. Katolički vernici iz naselja tada su se penjali od crkve Svete Petke do vrha mogile.

Do mogile vodi pešački pravac od crkve Svete Petke, a završni deo ide kamenim stepenicama. Zbog uspona ovo je odvojena šetnja u Gornjem Šušanju, iznad obalnog naselja. Pre polaska proverite prilaz i stanje stepenica, bez računanja na potvrđen parking kod humke. Velja Mogila na Google Maps označava samu humku.

Kod Starog Bara pešačka staza vodi kroz maslinjak Džidžarin. Na opštinskoj turističkoj karti ucrtana su 23 stara stabla i put kojim se prolazi između njih. Uz masline su označeni kameni mostovi i stari mlin, pa šetnja prati i tragove nekadašnjeg rada u ovom predelu.

Stari kameni most preko Suvog potoka nalazi se na obeleženom pravcu kroz maslinjak. Nije isto mesto kao most kod Kajnaka, koji je u opštinskoj studiji označen kao nedostupan posetiocima. Za samostalnu šetnju koristite kartu maslinjaka sa ucrtanim pešačkim pravcem, umesto da između pojedinačnih stabala birate prečice.

Deo veoma starih stabala nalazi se na teško pristupačnim ili privatnim delovima maslinjaka. Držite se označenog javnog pravca. Stari most preko Suvog potoka na Google Maps označava jednu tačku na stazi, bez obećanja da se do mosta može doći automobilom.

U Godinju se kamene kuće nastavljaju jedna na drugu, sa svodovima, prolazima i konobama u prizemlju. Zidovi su ponegde debeli do jednog metra i imaju sačuvane puškarnice, uske otvore za odbranu. Među kućama su ostala guvna, prostori za vršidbu žita, kao i mlinovi. Takav raspored podseća na malo utvrđeno naselje, iako ljudi u njemu žive i danas.

Pisani tragovi o Godinju sežu u trinaesti vek, a u selu su zabeleženi i tragovi Balšića iz petnaestog. Konobe u prizemlju kuća podsećaju na dugu vinogradarsku tradiciju Crmnice. Kuće su prilagođene današnjem životu, ali su u velikoj meri sačuvale stari spoljašnji oblik.

Selo upoznajte prolazeći javnim uličicama. Za posetu kući ili degustaciju u privatnoj konobi potreban je dogovor sa domaćinom. Godinje na Google Maps označava selo, a ne otvorenu vinariju.

Na vidikovcu Tuđemili, iznad Bara, postavljeni su klupa i niski kameni sto. Pred njima se grad spušta prema morskoj obali, pa odavde vidite njegovu širinu koju sa šetališta zaklanjaju kuće i drugi objekti. Vidikovac pruža pogled i na planinsko zaleđe, sa Rumijom, Lisinjem i Sutormanom.

Vidikovac Tuđemili na Google Maps pokazuje panoramsku tačku. Za nju se navodi parking, ali pre polaska treba proveriti stanje prilaznog puta i mogućnost parkiranja. Poseta ovom mestu ne podrazumeva planinarski uspon prema Kunori, koji je zasebna ruta iz područja Tuđemila.

Na prilazu Starom Baru zid od kamena obuhvata Omerbašića džamiju i manje građevine uz nju. Džamija je jednostavne pravougaone osnove, s minaretom uz jugozapadni zid. Uz ulaz u sklop nalazi se javna česma. Sve su to delovi verskog prostora koji je nastao izvan gradskih bedema.

Džamija je podignuta 1662. godine. Kod ulaza je mauzolej Derviš Hasana, nastao početkom istog veka. Kasnije su podignute manja stambena zgrada i kuća za imama. Ti objekti, česma i zid pokazuju kako se oko bogomolje oblikovao verski sklop na prilazu Starom Baru.

Spoljašnjost džamije posmatra se sa javnog prilaza. Za ulazak u dvorište, molitveni prostor ili mauzolej treba posebno proveriti uslove, jer stalna turistička satnica nije potvrđena. Omerbašića džamija na Google Maps označava objekat izvan starobarskih bedema.