Znamenitosti Budve

Stari grad Budve zauzima malo poluostrvo uz luku, a njegove kamene zidine neposredno se oslanjaju na morsku obalu. Sa šetnice na bedemima vide se crveni krovovi, uske ulice i trgovi unutar utvrđenog oboda, zajedno sa zalivom izvan njega. To je drugačiji pogled od onog kroz prolaze među kućama, gde se zidovi često vide samo kao kraj ulice ili okvir gradske kapije.

Na severnom obodu izdvajaju se kule Gradenigo i Repeno. Njihovi debeli zidovi, otvori za odbranu i položaj na uglovima objašnjavaju kako su čuvani prilazi gradu. Na današnjim bedemima ostale su mletačke dogradnje, kasnije prepravke i popravke posle zemljotresa. Za širu istoriju tih promena nastavite na srednjovekovnu i mletačku Budvu.

Ulice Starog grada i šetnica na zidinama nisu ista poseta. Ulaz na bedeme nalazi se na platou kod Citadele, na južnom kraju jezgra. Kameno stepenište uz zapadni bedem opisano je kao silaz. Za izdignutu šetnicu računajte na stepenice, za razliku od prolaska ulicama ispod nje.

Citadela je zasebno utvrđenje na južnom kraju Starog grada, sa visokim kamenim zidovima okrenutim otvorenom moru. Unutar njenog oboda nalaze se vojna zgrada, srednjovekovna kula i ostaci crkve, pa se ne obilazi samo vidikovac nad zalivom. Ta zbijena grupa građevina pokazuje kako je manji zaštićeni prostor mogao da služi kao poslednje uporište unutar već opasanog grada.

Donžon je čvrsta srednjovekovna kula, namenjena poslednjoj odbrani. Kasarna pripada kasnijem vojnom uređenju, dok su zidovi nekadašnje crkve Santa Maria de Castello uklopljeni u naknadnu gradnju. Od nje su ostali delovi zidova i apside, prostora uz oltar, dok celovita unutrašnjost nije sačuvana.

Izgled Citadele nastajao je kroz srednjovekovne, mletačke i austrijske prepravke, uz obnovu u novije vreme. Ona ima zaseban režim posete. Satnicu i ulaznicu gradskih bedema ne treba primeniti na ovaj kompleks, a dostupne unutrašnje prostorije zavise od ponude upravljača.

Na južnom kraju Starog grada, oko trgova ispred Citadele, visoki zvonik Svetog Ivana stoji blizu znatno manjih kamenih crkava. Među njima se razlikuju pruge belog i crvenkastog kamena na Svetoj Trojici, niska kamena građevina Santa Marije in Punta i mala Crkva Svetog Save Osvećenog bez zvonika.

Katolička Crkva Svetog Ivana Krstitelja bila je budvanska katedrala do ukidanja biskupije 1828. godine. Današnja građevina obuhvata crkvu, zvonik i biskupski dvor. U njenoj unutrašnjosti bočne kapele dopunjuju glavni prostor, a na severnom oltaru čuva se ikona Budvanske gospe. Rano poreklo hrama ne znači da je sve što danas gledate nastalo u jednom periodu.

Pravoslavna Crkva Svete Trojice završena je 1804. godine. Njena fasada je zidana naizmeničnim pojasevima kamena, a u unutrašnjosti je visoka pregrada sa ikonama, ikonostas, koju je 1833. oslikao Naum Zetiri. Grob Stefana Mitrova Ljubiše nalazi se ispred crkve.

Santa Marija in Punta vezana je za gradske zidine na jugozapadnom rtu. Natpis u njenom zidu govori o 840. godini, dok naknadno dozidani zvonici pokazuju kasnije promene. Uz nju stoji Crkva Svetog Save Osvećenog, mala jednobrodna romanička građevina sa polukružnom apsidom. Pri obnovi su u njoj pronađeni natpis iz 1141. godine i oštećeno zidno slikarstvo ispod maltera. Razgledanje ovih spoljašnjih osobina ne podrazumeva da je unutrašnjost svake crkve otvorena tokom celog dana.

Muzej grada Budve nalazi se u staroj gradskoj kući u Ulici Petra I Petrovića 11, sa velikim lučnim portalom i dvorištem sa bistijernom, rezervoarom za vodu. Arheološka i etnografska postavka predstavlja predmete iz različitih perioda. Posude, nakit i oprema približavaju nekadašnje stanovnike grada kroz stvari koje su koristili i nosili.

U muzejske zbirke dospeli su nalazi iz budvanske nekropole: grčke glinene posude i zlatni nakit, rimske kamene urne i drugi predmeti. Njihova građa i obrada pružaju pojedinosti o antičkom životu koje se ne mogu saznati samo razgledanjem zidina. Etnografski materijal predstavlja kasniji život ovog kraja, između ostalog i kroz pribor za ribolov i navigacione instrumente. Zbirke i postavka nisu isto, pa broj predmeta koje ustanova čuva ne određuje koliko ih je izloženo tokom posete.

I zgrada ima osobine koje vredi primetiti. Nad ulazom je grb sa lisicom i godinom 1825, a uz istočnu stranu uređeno je mesto za kamene arheološke nalaze. To je lapidarijum, prostor sa kamenim spomenicima i arhitektonskim delovima. Muzej tako spaja razgledanje predmeta sa starijom gradskom kućom u kojoj su smešteni.

Moderna galerija Jovo Ivanović nalazi se u Starom gradu, u Ulici Cara Dušana 19, gde se priređuju samostalne i kolektivne likovne izložbe. Slike, crteži, skulpture ili drugi radovi zavise od postavke, pa ovaj prostor pruža drugačiji sadržaj od arheološkog muzeja. Sadržaj posete određuje otvorena izložba. Galerijski fond obuhvata i radove koji tada nisu pred publikom.

Ustanova čuva zbirke crnogorske, zavičajne, strane i naivne umetnosti, kao i zbirku savremenih ekspresionista. Ime osnivača Jova Ivanovića nosi od 2018. godine. Aktuelne najave galerije pokazuju koji autor i tema čine sadržaj konkretne posete.

Spomen dom Stefan Mitrov Ljubiša nalazi se u piščevoj rodnoj kući u Ulici Cara Dušana 13. Prva izdanja i dokumentarna građa predstavljaju njegovo književno i javno delovanje.

Stefan Mitrov Ljubiša bio je pisac i politički predstavnik ovog kraja. Memorijal, otvoren 1995. godine, čuva dokumenta o njegovom radu u budvanskoj opštini i Dalmatinskom saboru, prepisku i izdanja njegovih dela. Među prvim izdanjima su i četiri sveske „Pričanja Vuka Dojčevića”.

U galerijskom prostoru Spomen doma održavaju se i dokumentarne i umetničke izložbe. Pri izboru posete razlikujte memorijalni sadržaj od izložbe koja je tada najavljena, koja može imati drugu temu.

Mogren čine dve plažne uvale zapadno od Starog grada, smeštene ispod stena i povezane prolazom kroz njihov kameni obod. Sa staze uz more vide se bliske stene, male plaže i gradske zidine iza vas, pa ovo mesto daje pogled na budvansku obalu koji se razlikuje od duge gradske plaže.

Betonska staza vodi od hotela Avala do prve uvale. Turistička organizacija navodi dužinu od 350 metara od tog polazišta. Druga uvala nastavlja se iza prolaza u steni. Pristup je vezan za stanje mora. Tokom juga i jakih talasa voda udara uz stazu, a TO Budva tada izričito upozorava da taj prolaz nije bezbedan.

Ostrvo Sveti Nikola leži naspram Budve i sa gradske obale se prepoznaje po izduženom, zelenom obliku i stenama koje se podižu iz mora. Pogled sa njegove obale okreće prizor prema kopnu, tako da se Stari grad i zaliv vide preko vode. To je zasebna ostrvska poseta, sa prelaskom morem, a ne nastavak gradske šetnje.

Ostrvo je dobilo ime po crkvi Svetog Nikole. Brodići i čamci iz Budve prevoze posetioce do pristaništa. Na drugoj strani su manje uvale ispod strmih stena, do kojih se prilazi barkom. Njihova blizina na karti ne znači da postoji pešački prolaz sa plaža kod pristaništa.

Sveti Stefan je utvrđeno naselje od kamenih kuća sa crvenim krovovima, povezano uskim kopnenim prilazom sa obalom jugoistočno od Budve. Njegov zatvoreni obod nad morem najjasnije se vidi sa kopna, dok se obližnji Miločer prepoznaje po vili i drvoredima u zelenom zaleđu plaža. To su mesta na budvanskoj rivijeri, izvan gradskog jezgra, sa različitim prostorima i režimima ulaska.

Kamene kuće nekadašnjeg ribarskog naselja adaptirane su u hotel, otvoren 1960. godine. Naselje nosi ime po crkvi Svetog Stefana na svom uzvišenju. Hotel se koristi kao privatni smeštaj, pa se izgled istorijskog sela ne može uzeti kao dokaz slobodnog prolaska njegovim ulicama. Spoljašnji pogled sa obale i ulazak u hotelsko naselje dva su različita izbora.

Miločerski park nalazi se iza Kraljeve i Kraljičine plaže, oko nekadašnje letnje rezidencije porodice Karađorđević. Uz primorsko rastinje zasađeni su kedar, eukaliptus, agava i druge vrste. Vila Miločer je na kopnu, preko zaliva od Svetog Stefana, i danas je deo hotelske ponude. Dostupnost parkovskih staza, plaža i hotelske vile treba razlikovati, jer jedna otvorena staza ne znači pristup svim tim prostorima.