Znamenitosti Podgorice

Sahat-kula stoji na Trgu Bećir-bega Osmanagića, u Staroj Varoši južno od Ribnice. To je kamena kula sa satom iz osmanskog perioda. Njena visina i jednostavan kameni oblik izdvajaju je među okolnim nižim kućama.

U okolnim ulicama sačuvale su se dve džamije. U dvorištu Osmanagića džamije je turbe, mala grobna građevina. Skender Čauševa džamija potiče s kraja 15. veka i poznata je i kao Starodoganjska. Taj drugi naziv vezuje se za trgovce koji su je kasnije održavali.

Između tih građevina prolaze uski sokaci današnje stambene četvrti. Starije kuće i njihova dvorišta nalaze se uz novije zgrade, pa se nekadašnja varoš najjasnije prepoznaje po sačuvanim verskim objektima, kuli i rasporedu pojedinih ulica.

Stara Varoš je naseljena četvrt, pa se kula i stari sokaci razgledaju uz kuće u kojima se i danas živi. Kućna dvorišta nisu javni prolazi. Džamije služe verskim zajednicama. Razgledanje njihove spoljašnjosti ne podrazumeva i ulazak u unutrašnjost.

Sastavci su ušće Ribnice u Moraču. Mali kameni most prelazi Ribnicu neposredno pre ušća u znatno širu reku. Njegov veliki luk nad uskim koritom i kameno popločanje mogu se videti izbliza nakon spuštanja sa okolnih gradskih ulica. Na tom nižem prostoru reke su između stenovitih obala, a iznad njih ostaju gradske zgrade i saobraćaj.

Na uzvišici iznad ušća nalazio se Depedogen, osmanska tvrđava građena u drugoj polovini 15. veka. Njeni zidovi podignuti su nad obe reke, koje su štitile utvrđenje sa dve strane. Od nekadašnje tvrđave danas su sačuvani delovi bedema.

Do mosta se spušta stepenicama, a donji prostor uz vodu ima kamene površine i promenu nivoa. Poseta uključuje silazak do rečnog korita i povratni uspon do gradskih ulica.

Trg nezavisnosti je veliki javni prostor u Novoj Varoši, delu Podgorice sa pravilno trasiranim ulicama. Duž njegovog istočnog ruba prolazi Ulica slobode, sa radnjama i ugostiteljskim lokalima. Prema zapadu je Njegoševa ulica.

U Njegoševoj stoji spomenik Marku Miljanovu, vojvodi i piscu iz Kuča. U istoj ulici, u nekadašnjem Leksikografskom zavodu, nalazi se galerija Muzeja savremene umetnosti. Crnogorsko narodno pozorište je u susednoj Ulici Stanka Dragojevića. Razgledanje trga i spomenika ne zavisi od kulturnog programa, dok se za ulazak u galeriju ili pozorište bira izložba odnosno predstava koja se tada održava.

Na Mostu Milenijum visoki noseći stub, pilon, i kablovi raspoređeni poput lepeze formiraju prepoznatljivu konstrukciju preko Morače. Njime prelaze automobili i pešaci, a visoki pilon se vidi sa obe obale. Most je otvoren 13. jula 2005. godine prema projektu Mladena Ulićevića.

U blizini je Moskovski most, namenjen pešacima. Sa njega se vidi konstrukcija Milenijuma preko reke. Na desnoj obali, između ta dva mosta, stoji spomenik Vladimiru Visockom, ruskom pesniku, glumcu i pevaču koji je boravio u Podgorici. Figura sa gitarom deo je kompozicije sa otvorenim metalnim okvirom.

Podgorički park prostire se na desnoj obali uz Ulicu Jovana Tomaševića. Prvi deo parka uređen je između Milenijuma i Moskovskog mosta, a drugi prema mostu Gazela. Njegove staze i zelene površine povezuju prostor između tih rečnih prelaza.

Saborni hram Hristovog Vaskrsenja u delu grada Preko Morače izdvaja se velikom središnjom kupolom i dva zvonika iznad okolnih stambenih blokova. Grubi kameni blokovi pri dnu fasade i bogato oslikana unutrašnjost daju dve različite strane iste građevine. Gradnja je počela 1993, a hram je osvećen 2013. godine.

Prema gornjim delovima fasade kamen je finije obrađen i bogatije ukrašen. Freske pokrivaju unutrašnje zidove i svodove, uključujući prostor pod kupolom. Uz glavni prostor su i manje crkve posvećene Svetom Simeonu Mirotočivom i Svetom Jovanu Vladimiru.

U hramu se održavaju pravoslavna bogosluženja. Kustosi vode organizovane posete i tumače arhitekturu i zidno slikarstvo. Za dogovor o takvom obilasku služi [email protected].

Gorica je brdo sa park-šumom severno od gradskog centra. Iz podnožja se uz pešačke i rekreativne staze penje kroz borovu šumu. Sa viših delova brda vide se desna obala Morače i Most Milenijum, dok crkva pri dnu i spomenik više na padini daju usponu i sadržaj izvan same šumske šetnje.

Crkva Svetog Đorđa nalazi se u podnožju brda. Njeno poreklo vezuje se za period od 9. do 11. veka. Tokom vremena dograđivana je i menjana, pa današnji izgled male kamene crkve sadrži tragove kasnijih zahvata. U unutrašnjosti je sačuvano zidno slikarstvo čiji autor nije poznat.

Više na brdu je spomenik Partizanu borcu, otvoren 13. jula 1957. godine. To je mauzolej, grobni spomenik u kojem su sahranjeni narodni heroji i revolucionari poginuli u Drugom svetskom ratu. Projektovali su ga arhitekta Vojislav Đokić i vajar Drago Đurović. Od podnožja do spomenika vode staze sa usponom.

Dvorac Petrovića je dvorska zgrada u parku Kruševac, blizu desne obale Morače. Danas se u njoj posećuju izložbe savremene umetnosti, dok park i okolne zgrade mogu da se razgledaju spolja. Podignut je 1891-1892. godine za knjaza Mirka, sina Nikole Petrovića. Uz dvorac su Perjanički dom i Crkva Svetog Dimitrija, nekadašnja porodična kapela, a uređenje parka započeto je 1905. godine.

Dvorski objekti su kasnije služili kao bolnica. Kompleks je 1984. obnovljen i pretvoren u izložbene prostore, koje danas koristi Muzej savremene umetnosti Crne Gore. U Dvorcu i Perjaničkom domu smenjuju se izložbe, dok se Muzička kapela, otvoreni objekat podignut 1997. godine, koristi za koncerte, pozorišne predstave i druge programe.

U unutrašnjosti se ne obilaze rekonstruisane dvorske odaje: sadržaj posete određuje izložba koja je tada postavljena.

Hotel Podgorica se sa javne obale preko Morače prepoznaje po rečnim oblucima na fasadi i terasama raspoređenim na strmoj padini. Preko puta Stare Varoši i ostataka Depedogena, zgrada pokazuje drugačiju upotrebu kamena od starih zidina. Izgrađen je 1967. godine prema projektu Svetlane Kane Radević, kao deo posleratne Podgorice. Terase sa restoranskim prostorom raspoređene su niže, prema reci, a sobe su u izduženom gornjem delu na dva nivoa. Glavni ulaz je u visini gradske ulice.

Rečni obluci korišćeni su i u delu unutrašnjosti. Kana Radević je betonske površine i grubi kamen uklopila u zgradu čiji spratovi prate razliku između visine ulice i niže rečne obale.

Hotel i danas posluje kao smeštajni i ugostiteljski objekat, sa restoranom uz reku. Sobe i restoranske terase koriste gosti hotela i restorana. Za razgledanje arhitekture spolja dovoljan je pogled sa javne obale preko reke.

Duklja je arheološki lokalitet prema Rogamima, severno od centra Podgorice, između Morače, Zete i potoka Širalije. Danas se na otvorenom obilaze niski zidovi, temelji i kameni delovi nekadašnjeg rimskog grada. Doclea je imala pravilno raspoređene ulice i javne zgrade.

Forum je bio gradski trg na kojem su se odvijali javni poslovi, a uz njega je stajala bazilika, velika dvorana za upravne i sudske poslove. Terme su bile javna kupatila. Na lokalitetu su pronađeni i ostaci hramova i slavoluka posvećenog caru Galijenu. Raspored sačuvanih temelja pokazuje gde su ti objekti bili u odnosu na glavne gradske ulice.

Ostaci hrišćanskih crkava pripadaju kasnijem periodu upotrebe lokaliteta. Predmeti pronađeni tokom iskopavanja imaju drugo mesto za razgledanje: deo njih čuva Arheološko odeljenje Muzeja grada Podgorice. Na Duklji ostaju zidovi i temelji, dok se za pokretne nalaze odlazi u muzej.

Medun je u Kučima, severoistočno od Podgorice. Sačuvani zidovi utvrđenja i Crkva Svetog Nikole nalaze se na kamenitoj uzvišici, visoko nad okolnim predelom. Tu je bio Meteon, naselje čija istorija počinje u ilirskom periodu. Kasnije srednjovekovne i osmanske dogradnje menjale su utvrđenje.

Muzej Marka Miljanova je ispod utvrđenja, u nekadašnjoj zgradi osmanskog suda. U toj kući vojvoda i pisac živeo je od 1878. do 1901. godine. Njegova rodna kuća nije sačuvana.

Muzej čuva lične predmete, rukopise, fotografije i prva izdanja njegovih dela. Etnografska zbirka sadrži nošnje pravoslavnog, muslimanskog i katoličkog stanovništva, oružje i predmete korišćene u kućama. Kroz tu građu predstavljeni su odevanje, svakodnevni poslovi i život zajednica sa kojima je Marko Miljanov bio povezan.

U Manastiru Dajbabe crkveni prostor je smešten u prirodnoj pećini, čiji nepravilni zidovi i svodovi nose oslikane prizore. Manastir je u istoimenom naselju južno od centra Podgorice i posvećen je Uspenju Bogorodice. Osnovao ga je Simeon Popović 1897. godine. Pećina je proširivana za bogosluženje i pomoćne kapele.

Spolja su vidljivi prostrani ulazni trem i dva zvonika. Iza njih se ulazi u crkveni prostor u steni, čiji zidovi i svodovi imaju nepravilne obrise pećine. Simeon Popović oslikavao je te površine prilagođavajući prizore udubljenjima i ispupčenjima stene. Oslikavanju je posvetio decenije, sve do smrti 1941. godine.

U manastiru se i danas održavaju pravoslavna bogosluženja. Poseta pećinskoj crkvi odvija se u aktivnom manastiru, uz njegove uslove ulaska i bogoslužbeni raspored.

Vodopad na Cijevni kod Kuća Rakića, prema Tuzima, poznat je kao podgorička Nijagara. Reka se tu preliva preko širokog kamenog praga, a zatim nastavlja kroz duboko usečeno korito. Uz slap se vide ravne kamene površine, izdubljenja i strme ivice rečnog kanala.

U periodima sa više padavina voda se razliva preko većeg dela praga i pada u niže korito u više preliva. Donji tok Cijevne, međutim, tokom sušnog leta može presušiti. Tada se umesto slapa vidi ogoljeno kameno korito sa udubljenjima koja je voda oblikovala.

U vinskom podrumu Šipčanik prolazi se kroz zavojiti tunel dug 356 metara, sa hrastovim bačvama, više od 30 metara ispod zemlje. Obilazak podzemnog prostora spaja se sa degustacijom u rezervisanom programu. Podrum je prema Tuzima, u vinogradima kompanije 13. jul Plantaže na Ćemovskom polju. Nekadašnji vojni objekat pretvoren je u podrum 2007. godine.

U tunelu vino odležava u hrastovim bačvama i buradima. Podzemni prostor održava ujednačenu temperaturu i visoku vlažnost, što je važno za odležavanje vina.

Degustacija u programu Bouquet obuhvata Crnogorski Krstač, Crnogorsku Kratošiju i Vranac Pro Corde, uz domaće bruskete. Tako se u jednoj poseti mogu probati vina od tri lokalne sorte grožđa. Drugi programi imaju drugačiji izbor vina i hrane.