O Budvi

Budva je smeštena na središnjem delu crnogorskog primorja. Iza gradske obale nalazi se Budvansko polje, ravniji prostor preko kog se noviji grad proširio prema brdima. Strmije zaleđe zatvara taj prostor sa kopnene strane. Prema moru se otvara budvanski zaliv. Stari grad je na malom poluostrvu, uz luku, na zapadnom kraju gradske obale.

Od luke se Slovenska plaža i šetalište pružaju prema istoku, do rta Zavala. Sa druge strane rta počinje bečićka obala. Bečići su zasebno naselje, pa prelazak preko Zavale znači i izlazak iz užeg gradskog prostora Budve. Ostrvo Sveti Nikola nalazi se naspram grada, u zalivu.

Budvanska rivijera obuhvata mnogo dužu obalu od samog grada, od Jaza na zapadu do Buljarice na jugoistoku. U tom području su i Bečići, Rafailovići, Pržno, Sveti Stefan i Petrovac. Naziv Budva zato se često koristi i za širi boravak na rivijeri, ali ta mesta su zasebna naselja, a ne gradske četvrti Budve.

Budvanska obala ima sredozemnu klimu, sa dugim, toplim i uglavnom suvim letima i blažim, kišovitijim zimama. Otvoreni deo šetališta izložen je i suncu i vetru, za razliku od užih ulica među kamenim kućama.

Bura je vetar iz kopnenog zaleđa, koji donosi hladniji vazduh. Jugo dolazi sa mora i često je povezano sa oblačnim i kišovitim vremenom. Leti se javlja maestral, vetar sa mora koji ublažava dnevnu toplotu. Zimski boravak na obali zato mogu obeležiti kiša i jak vetar, iako su temperature blaže nego u planinskom zaleđu.

Budva je postojala kao naselje u antičko doba. Pisani pomeni i arheološki nalazi govore o gradu mnogo starijem od današnjih bedema. Nekropola, prostor za sahranjivanje stanovnika, nalazila se zapadno od glavne gradske kapije i pružala prema obroncima brda Spas. Iz njenih grobova potiču predmeti iz grčkog i rimskog perioda, danas sačuvani u Muzeju grada Budve.

Antičko naselje imalo je i ulice na prostoru današnjeg Starog grada. Prilikom obnove muzejske zgrade posle zemljotresa otkriven je deo rimske ulice, popločan velikim kamenim pločama.

U starim zapisima pojavljuju se različiti oblici imena, među njima Butua i Buthos. Uz istoriju Budve vezuje se legenda o Kadmu i Harmoniji, kojima predanje pripisuje osnivanje grada. Legenda govori o mitskom poreklu Budve, dok njenu antičku prošlost dokumentuju nalazi naselja i nekropole.

Budva je u srednjem veku bila utvrđena gradska zajednica sa sopstvenim statutom, dokumentom koji je uređivao gradski život i odnose među stanovnicima. Nastao je u XIV veku, u vreme cara Dušana. Gradom je upravljao knez kog je postavljao vladar, a tu ulogu obično je imao stranac. Originalni statut nije sačuvan, pa se njegov sadržaj poznaje iz kasnijih prepisa.

Današnji izgled bedema u velikoj meri potiče iz vremena mletačke vlasti. Od XV do XVIII veka utvrđenja su dograđivana i prilagođavana odbrani, a reljef krilatog lava Svetog Marka ostao je vidljiv znak Venecije. U zidinama su sačuvani i stariji delovi, uz kasnije prepravke i popravke posle zemljotresa.

Turizam je tokom dvadesetog veka proširio Budvu daleko izvan zidina. Hotel Avala otvoren je 1939. godine, u periodu kada se razvijao savremeni primorski turizam. Kasnija gradnja hotela i stanova uz Slovensku plažu i u Budvanskom polju stvorila je veći grad oko starog jezgra.

Zemljotres 1979. godine teško je oštetio Stari grad. Obnova tokom narednih godina vratila je u upotrebu kuće, ulice i utvrđenja, uz radove na istorijskim građevinama. Iza današnjih kamenih fasada tako stoji i velika obnova krajem dvadesetog veka. Dok se unutar zidina popravljalo postojeće jezgro, izvan njih nastavljala se gradnja hotela, stanova i pratećih gradskih sadržaja.

Stari grad Budve zauzima poluostrvo, a zidine prate njegov morski rub i zatvaraju prilaz sa kopna. Unutar tog oboda kuće su blizu jedna drugoj, ulice uske, a trgovi mali. Nema dugih bulevara. Ulični prostor otvara se u manje pjace, prolaze i izlaze prema obali.

U tim ulicama danas su prodavnice i restorani, galerije i muzejski prostori. Pešački prolazi povezuju njihove ulaze sa malim trgovima i izlazima prema moru.

Izvan zidina Budva ima drugačije razmere. Uz Slovensku plažu protežu se šetalište i hotelsko područje, dok se stambeni grad širi prema unutrašnjosti Budvanskog polja. Hotelski kompleksi i veće stambene zgrade zauzimaju znatno više prostora od kamenih kuća unutar zidina. Ta razlika je vidljiva i sa obale i na panorami grada.

Turistička gradnja je deo tog širenja, ali iza obalnih hotela postoje i stambene ulice i gradske službe. Obalno šetalište, hotelski kompleksi i ulice iza njih imaju različitu namenu. Uz more je koncentrisan veliki deo turističke ponude, a u unutrašnjosti grada i stanovanje sa uslugama potrebnim tokom cele godine.

Muzej grada Budve čuva arheološku i etnografsku građu. Arheološki deo povezan je sa antičkim naseljem i nalazima nekropole, dok etnografska zbirka predstavlja kasniji život i običaje ovog kraja. Pribor za ribolov i navigacioni instrumenti u etnografskoj zbirci podsećaju na život uz more. U arheološkoj zbirci su, između ostalog, grčke glinene posude i zlatni nakit, kao i rimske kamene urne.

Savremena likovna umetnost zastupljena je u Modernoj galeriji Jovo Ivanović. Književno nasleđe Budve čuva Spomen dom Stefan Mitrov Ljubiša, posvećen piscu i javnom delatniku rođenom u ovom gradu. Njihove aktuelne izložbe i obaveštenja pokazuju koji je sadržaj dostupan u vreme posete.

Grad teatar počeo je 1987. godine. Letnji festival obuhvata pozorišne, muzičke, književne i likovne programe, a deo njegovih scena nalazi se u otvorenim gradskim prostorima. Predstave i književni programi tako postaju deo boravka na gradskim trgovima. Termini i mesta održavanja objavljuju se u zvaničnom programu Grada teatra za konkretno letnje izdanje.

Za istorijske građevine i muzejske prostore nastavite kroz Stari grad. Mogren, zapadno od njega, pokazuje drugačiju obalu, sa plažama uz stene. Ostrvo Sveti Nikola nalazi se naspram grada i pripada zasebnom izlasku na more. Vodič kroz znamenitosti Budve razrađuje ta mesta i jasno odvaja širu rivijeru od gradskog obilaska.

Kada birate obrok, preporuke restorana u Budvi vode ka konkretnim lokalima. Za noćenje, vodič za smeštaj poredi delove grada i susedne obale.