O Cetinju

Cetinje se nalazi u južnom delu Crne Gore, u zatvorenom krškom polju ispod Lovćena. Grad je podignut na oko 670 metara nadmorske visine. Naselje zauzima ravnije zemljište polja, okruženo brdima.

Teritorija Prestonice mnogo je šira od samog grada. Obuhvata katunski i rečni kraj, lovćensko područje i deo prostora uz Skadarsko jezero. Njeguši i Rijeka Crnojevića zato pripadaju širem cetinjskom području, ali nisu gradske četvrti.

Cetinje ima topla i suva leta, dok su zime vlažne i donose obilne padavine. Iako je blizu primorja, nadmorska visina i položaj u unutrašnjem polju daju mu drugačije uslove od obalnih gradova.

Mnogo kiše ovde ne znači i mnogo površinskih reka. Voda kroz pukotine u krečnjačkom terenu otiče u podzemlje.

Ivan Crnojević je 1482. godine podigao dvor u Cetinjskom polju. Izgradnja manastira i prenošenje državnog i crkvenog sedišta dali su osnovu razvoju nove prestonice. Naselje je raslo uz funkcije dvora i manastira, a njegova rana istorija vezana je za vlast i crkvu.

Ivanov dvor pripada XV veku. Današnji dvor kralja Nikole i Biljarda potiču iz kasnijeg razvoja Cetinja, tokom vladavine dinastije Petrović Njegoš. Zgrade koje se danas najčešće vezuju za grad zato ne pripadaju sve istom vremenu njegovog nastanka.

Međunarodno priznanje Crne Gore na Berlinskom kongresu 1878. godine otvorilo je novu etapu u razvoju Cetinja. Državnom sedištu bile su potrebne diplomatske zgrade, ustanove i prostor za javne poslove. Podizanje poslanstava i reprezentativnih objekata promenilo je izgled grada.

Cetinje je tako dobilo zgrade čije su namene i arhitektura bile drugačije od okolnih stambenih kuća. Njihova veličina i ukrasi svedoče o ulozi prestonice male države u međunarodnim odnosima.

Istorijsko jezgro Cetinja ne čine samo dvorovi i poslanstva. Krajem XIX i početkom XX veka oblikovali su se i ulični nizovi prizemnih i spratnih kuća, često sa potkrovljima. Kuće su formirale zatvorene gradske blokove, sa fasadama prema ulici i dvorištima u unutrašnjosti.

Takav raspored povezuje stanovanje i javni prostor: sa ulice se vide nizovi kuća, dok su dvorišta zaklonjena unutar bloka. To je karakterističan deo varoške gradnje iz tog perioda, koji treba razlikovati od kasnijih stambenih i javnih objekata.

Dvorske zgrade i strana poslanstva doneli su Cetinju različite arhitektonske izraze. Njihova gradnja pratila je državnu i diplomatsku ulogu grada, a u projektovanju su učestvovali i strani graditelji. Među upečatljivim primerima je nekadašnje Francusko poslanstvo, čiju fasadu prekrivaju višebojne keramičke pločice. Secesijski ukrasi izdvajaju ga od jednostavnijih varoških kuća.

Za pojedinačne dvorove, poslanstva i druga važna mesta pogledajte znamenitosti Cetinja.

Cetinje i danas ima zvanični status Prestonice. Ustav Crne Gore odvojeno određuje Podgoricu kao glavni grad, a Cetinje kao Prestonicu. Istorijska uloga grada nastavlja se i kroz ustanove koje čuvaju nacionalno kulturno nasleđe.

Nacionalna biblioteka Crne Gore Đurđe Crnojević koristi zgrade nekadašnjeg Italijanskog i Francuskog poslanstva. U njima se čuvaju nacionalni knjižni fond, stare i retke knjige i legati. Bibliotečki rad i čitaonice daju diplomatskim zgradama novu funkciju: njihovo nasleđe ostaje povezano sa istraživanjem i korišćenjem knjiga.

Kraljevsko pozorište Zetski dom deluje kao nacionalno profesionalno pozorište. Njegova dramska produkcija nastavlja pozorišnu ulogu grada. Istorijska zgrada ostaje mesto u kom se stvara i izvodi savremena umetnost.

Na Cetinju su i Fakultet dramskih umetnosti, Muzička akademija i Fakultet likovnih umetnosti. Dramski fakultet koristi nekadašnje Tursko poslanstvo, dok likovni fakultet radi na prostoru bivše fabrike Obod. Umetničko obrazovanje zato nije vezano samo za staro jezgro: deo njegovog današnjeg prostora potiče iz industrijskog razvoja grada.

Za obrok tokom boravka pogledajte preporuke gde jesti na Cetinju, a za izbor mesta noćenja vodič za smeštaj na Cetinju.